Mübhemat bir takım kelimelerdir ki belli itmeyerek bir şahsı yahud bir şeyi anlatır. Bunların meşhur1 olanları burada beyan olunur.
Kendi ve Kendu
Yalnız başına demek olur. Nitekim falan2 bunu kendi yaptı, denilir ki başkası karışmaksızın yaptı demek olur.
Kendi Kelimesinin Ahval-i Erbaası
كندى كلمهسينڭ احوال اربعهسى
Kendu Kelimesinin Ahval-i Erbaası
Kim
Kim istifham3 yani bir şahıs4tan sual5 etmek yahud ibham6 yani şahsı bellu itmeyerek söylemek, alelumum7 bir şahsı anlatmak içundur. Cem’inde kimler denilir.
Osmani elifbada:
İstifhama misal:
bunu kim etti
İbhama misal:
kim olursa olsun
İstifham-i inkari yerinde de kullanılur.
benim kimim var
o kim oluyor
Ve baz manasında kullanılur bizim kimimiz çalışur ve kimimiz çalışmaz gibi ki bazımız çalışur bazımız çalışmaz yerindedir.
bizim kimimiz çalışur ve kimimiz çalışmaz
bazımız çalışur bazımız çalışmaz
Ahval-i Erbaası
Ne
Ne lafzı dahi istifham ve ibham içun kullanılur. Ne lafzının ahirine edat-ı cemʿ olan ler, lar geldiği vakitte ahirindeki Ha-ı Resmiye hızf olunur.
Osmani elifbada:
İstifhama misal:
ne yapdın
İbhama misal:
ne olur ise olsun
Ve ne lafzı her ne kadar insanın gayrine mahsus ise de kim yerinde dahi kullanılur.
bu çocuk sizin nenizdir
bu kimin nesi
Ne lafzının ahirine edat-ı haber olan dır, dir, dur, dür, tır, tir, tur, tür lafzı getürilür ise yine Ha-ı Resmiye hızf olunur.
nedir
Ve baz isimlerin başına geldiği vakitte dahi Ha-ı Resmiye hızf olunur.
ne suretle
ne vecihle
Ve baz isimlerin başına geldiği vakitte dahi Ha-ı Resmiye hızf olunmadan dahi yazılır.
ne suretle
ne vecihle
Ahval-i Erbaası
Nice ve Nasıl
Keyfiyetten sual içündir. Nicesiğiz ve nasıl oldu gibi.
Osmani elifbada: - nice: نيجه - nasıl: نصل
Kangı, Hangi
Kangı, hangi lafızları dahi istifham ve ibham içun kullanılur. Bir şahsın yahud bir şeyin tayini zımnında sual içündir.
Osmani elifbada:
İstifhama misal:
kangı hoca gelecek
hangi kitabı okutacak
İbhama misal:
Kangı kitabı okudur ise okutsun
Kaç
Kaç lafzı dahi sayıların istifham ve ibhamıçun kullanılur.
Osmani elifbada: - kaç: قاچ
İstifhama misal:
kaç kişi geldi
İbhama misal:
kaç olur ise olsun
Hayli
Hayli bir şeyin çokluğunu bildirmek içun kullanılur (hayli iş gördü) gibi.
Osmani elifbada: - hayli: خيلى
hayli iş gördü
Hâmiş
-
meşhur: herkesçe bilinen, adı sanı her tarafa yayılmış, şöhretli ↩
-
falan: Belirtilmesi gerekli görülmeyen isimlerin önüne getirilerek onları belirsiz şekilde niteler, Söylenmesi uygun görülmeyen bir özel ismin yerini tutar ↩
-
istifham: sorup anlama, bir husûsu anlamak için sorulan sual istifhâm-ı inkârî: bir şeyi kabul etmediğini, o şeyin vuku bulmasının mümkün olmadığını ifâde etmek için sorulan sual, bir şeyi sual eylemek sûretiyle reddetme istifhâm işâreti: bir sualden sonra konulan işâret, (?) ↩
-
şahıs: kimse, kişi, ferd, bir insanın varlığı, nefsi, zâtı, zamir ve sigalı fiillerde konuşan, dinleyen ve adı geçene verilen isim ↩
-
sual: sorulan şey, soru, istifham ↩
-
ibham: ifâdesi düzgün olan bir sözün mânâsındaki ince bir hissin yâhut yüksek bir hâyalin birdenbire anlaşılmaması, sözün hemen anlaşılmayacak şekilde kapalı olması, isteyerek yapılan kapalılık ↩
-
alelumum: umûmiyet üzere, ↩