Zamir ismin yerini tutan kelimedir ve 5 dürlüdür.
- Zamir-i Şahsi
- Zamir-i İzafi
- Zamir-i Nesebi
- Zamir-i Fiili
- Zamir-i Vasfi
Zamir-i Şahsi
Zamir-i şahsi zat bildiren zamirlerdir ve 3 kısımdır:
- Gaib ki müfridi O ve cemʿi anlar lafzıdır,
- Muhatab ki müfridi sen ve cemʿi siz lafzıdır,
- Mütekellim ki müfridi ben ve cemʿi biz lafzıdır.
Mütekellim söyleyen, muhatab anın karşısında söz söylediği kimsedir. Gaib göze görünmeyen şahısdır ve yahud şeydir.
O denildikte maksud1 her kim ise ya her ne ise anın adı, Sen denildikte muhatab olan adamın adı ve Ben denildikte sözü söyleyen adamın adı söylenmiş gibi olur.
Zamirlerin göstereceği şeylere merci’ derler ki ben zamirinin merci’i söyleyen adam ve sen zamirinin merci’i karşuda bulunub kendusine söylenen adam ve o zamirinin merci’ide görünmeyen ve yukarda sözü geçen adam veya şeydir.
Zamir-i şahsileri aşağıdaki cedvelden talim edelim:
Ahval-i erbaa işbu zamirlerde dahi icra olunur
Zamir-i İzafi
Zamir-i izafi muzaflara ziyade kılınan zamirlerdik ki bu dürlü zamirler muzaf-ı ileyhlerin muzaflara malik ve ya münasebetli olduğunu haber verirler.
Muzaflar cemʿ olur ise zamir-i izafi edat-ı cemʿden sonra getirilir.
Misal:
- بنم كتابلرم: benim kitablarım
- بزم كتابلرمز: bizim kitablarımız
- سنڭ كتابلرڭ: senin kitabların
- سزڭ كتابلرڭز: sizin kitablarınız
- آنڭ كتابلرى: anın kitabları
- آنلرڭ كتابلرى: anların kitabları
Muzaflar da dahi ahval-i erbaa cari olur.
Ahirinde bitişen harfler bulunan muzafların misalleri
Ahirinde bitişmeyen harfler bulunan muzafların misalleri
Ahirinde Ha-i Resmiye bulunan muzafların misalleri
Ahirinde Elif bulunan muzafların misalleri
Ahirinde Ya bulunan muzafların misalleri
Ahirinde Ya bulunan muzafların ahval-i erbaası bu karuda zikir olunduğu gibi ise de efendi lafzının bilcümle müfrid muhatabıyle mütekellimlerinde Ya’lar hızf olunarak yazılur.
Ahirinde Vav bulunan muzafların misalleri
Zamir-i Nesebi
Zamir-i nesebi haberlere ziyade kılınan zamirlerdir ki haberi mübtedaya rabt iderek yani bağlayarak ikisini bir cümle ederler.
Haberler cemʿ olubda marife yani bilinen şey olur ise ilk önce edat cemʿ bulunan -ler, -lar ve sonra haber edatı olan -dır, -dir, -dur, -dür getürilür.
Bizim sınıfın müzakereci2leri çalışkan çocuklardır
Haberler nekre yani bilinmeyen şey olur ise ilk önce -dır, -dir, -dur, -dür getürilür sonra -lar, -ler getürilür
Şehri3ler zekidirler, çalışkandırlar
Kelimelerin ahirinde harf-i imla bulunur ise mütekellimlerde zamir-i nesebiden evvel bir Ya ziyade kılınır.
Zamir-i Fiili
Zamir-i fiili fiillerin ahirine gelüb faillerini beyan ider.
Zamir-i Vasfi
Zamir-i vasfi sıfat manasına gelen zamirlerdir. Ve bu da -ki lafzı olub zamir-i şahsilerin yahud isimlerin ahirlerine ziyade kılınur.
Ahval-i erbaası dahi ahirinde Ya olan muzaflar gibi tasrif olunur.
Hâmiş
-
maksud: söylenilmek istenen, kastedilen, istenilen şey, gaye, maksad ↩
-
müzakereci: 1.Özellikle yatılı okullarda mütâlaa saatlerinde talebelere nezaret eden, rahat çalışabilmeleri için nizamı tesis eden, gerektiğinde derslerine yardım eden kimse, 2.İlmî ve siyâsî meclislere mevzuyu istişare etmek için katılan kimse 3.Kalemlerde yazıları okuyup tashih etmekle görevli kâtip ↩
-
şehri: 1.Şehir halkından olan, şehirde doğup büyümüş kimse, şehirli, 2.Eskiden İstanbul şehrinde doğup büyümüş kimse, İstanbullu, 3.Kibar, nâzik, ince kimse ↩